Đây là việc mà các chuyên gia giáo dục cho là biểu hiện của “phép vua thua lệ làng”, vì pháp luật không cho phép phân biệt bằng cấp hệ chính quy hay không chính quy.

Bằng cấp nào cũng phải có năng lực và phẩm chất thực tế

Dư luận xã hội vừa qua rất quan tâm đến thông báo của Sở GD&ĐT Hà Nam khi tuyển giáo viên (GV) cho năm học mới 2012-2013. Trong thông báo này đặt ra các điều kiện khi nhận hồ sơ dự tuyển, như: ứng viên phải tốt nghiệp ở các trường công lập có uy tín về đào tạo GV, bằng tốt nghiệp từ loại khá trở lên. Đặc biệt, “Không hợp đồng những người tốt nghiệp ĐH hệ tại chức, hoặc ĐH chính quy theo các hình thức liên thông, liên kết, từ xa...”. Thông báo tuyển dụng còn nêu rõ yêu cầu địa chỉ tốt nghiệp cụ thể cho từng môn học. Tùy theo mỗi môn học, điều kiện về nguồn đào tạo được quy định khác nhau, nhưng ưu tiên số 1 là nhóm các trường ĐH Sư phạm Hà Nội 1, ĐH Sư phạm Hà Nội 2, ĐH Sư phạm TP.HCM, ĐH Thái Nguyên, ĐH Vinh, Khoa Sư phạm ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐH Giáo dục...

Chủ trương “chọn trường đào tạo” để tuyển GV của Hà Nam đã được thực hiện từ năm 2005. Với quan điểm “GV là yếu tố quan trọng số 1 làm nên chất lượng GD”, nên chủ trương sàng lọc để tuyển GV có chất lượng đã được đặt ra. Tiêu chí để sàng lọc người vào biên chế là điểm trung bình toàn khóa học, ưu tiên nhóm trường đào tạo có chất lượng tốt (tùy theo bậc học).

Không chỉ Hà Nam, tỉnh Nam Định từ năm 2008 cũng đã “nói không” với người tốt nghiệp ĐH hệ tại chức khi tuyển công chức và năm 2011 còn “nói không” với người tốt nghiệp trường ngoài công lập. Nhiều năm qua, ngành GD&ĐT Nam Định đã đặt ra những yêu cầu rất khắt khe, không chỉ đòi hỏi người dự tuyển phải có bằng chính quy và tốt nghiệp trường công lập, còn quy định cụ thể nhiều môn học chỉ tuyển GV tốt nghiệp ở nhóm trường có uy tín.

Tương tự, Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc từ năm 2011 cũng đặt điều kiện tuyển GV bậc THPT chỉ gồm những người tốt nghiệp hệ chính quy một số trường như: ĐH Sư phạm Hà Nội 1, 2; ĐH Thái Nguyên; ĐH Bách khoa Hà Nội; ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội); ĐH Hà Nội (Khoa Tiếng Anh), ĐH Thể dục Thể thao (chuyên ngành GD thể chất). Đặc biệt lưu ý; “không tuyển người tốt nghiệp chương trình đào tạo liên thông lên ĐH”!

Dung hòa hơn, tuy không quy định bằng văn bản, nhưng Sở GD&ĐT TP.HCM cũng cho biết: khi tuyển GV cho năm học 2012-2013, các ứng viên tốt nghiệp hệ tại chức sẽ bị chấm thang điểm thấp (ứng viên dự tuyển sẽ có 3 cột điểm: điểm trung bình các môn học, điểm trung bình các môn thi tốt nghiệp ĐH và điểm phỏng vấn). Theo ông Văn Công Sang, Trưởng phòng Tổ chức - Cán bộ (Sở GD&ĐT TP.HCM): “Với tình hình số lượng GV bậc trung học dự thi tuyển cao hơn gấp nhiều lần so với chỉ tiêu tuyển dụng, nên sẽ ưu tiên tuyển dụng đối tượng tốt nghiệp hệ chính quy ngành sư phạm trước. Vì GV được đào tạo chính quy thì bài bản hơn, dễ tạo niềm tin hơn”!

Qua việc tuyển GV ở vài ba địa phương tiêu biểu như trên (thực tế còn nhiều địa phương khác cũng đã và đang âm thầm thực hiện điều kiện sàng lọc này) cho thấy, cách tuyển nhân sự như vậy là biểu hiện của việc “sính bằng cấp”, bất chấp thực lực của người học. Theo các chuyên gia GD, thực tế không phải bất cứ SV nào tốt nghiệp hệ chính quy cũng có thể làm việc hiệu quả, cũng không phải SV hệ tại chức, với nhiều trải nghiệm trong công việc, với ý chí và khát vọng vươn lên trong nghề nghiệp (khi vừa làm vừa học), lại làm việc kém hiệu quả hơn SV tốt nghiệp hệ chính quy!

Đúng là chất lượng đào tạo hệ tại chức thời gian qua cũng có vấn đề, khiến xã hội không tin tưởng. Nhưng chủ trương không tuyển dụng người tốt nghiệp hệ tại chức là không phù hợp với các quy định hiện hành. Luật GD 2005 và Luật GDĐH vừa ban hành cũng đều không phân biệt ĐH tại chức với ĐH chính quy hoặc các loại hình đào tạo khác. Việc thi tuyển công chức cũng vậy, mọi tấm bằng đều có giá trị ngang nhau, điều quan trọng là người sở hữu tấm bằng đó phải thể hiện được năng lực của mình.

Các chuyên gia GD cho rằng: “Chúng ta không hướng đến triệt tiêu sự phân biệt giữa chính quy và không chính quy, mà hướng đến làm cho chất lượng đào tạo của hệ vừa làm vừa học gần hoặc ngang bằng hệ chính quy. Vì hệ thống GD vừa làm vừa học vốn tạo cơ hội cho mọi người có thể học tập suốt đời, có thể đáp ứng được các đòi hỏi của công việc và gia đình, đạt đến các mục tiêu GD mà không phải hy sinh công việc hoặc thời gian với gia đình”.

Cần một công nghệ mới trong đào tạo hệ tại chức

Theo các chuyên gia GD, xu thế chung của thế giới hiện nay là ngày càng có nhiều người theo học hệ không chính quy. Ở Việt Nam hiện nay, trong tổng số hơn 2 triệu SV đang theo học ở các trường ĐH, CĐ, có trên 40% SV học hệ không chính quy. Hệ đào tạo không chính quy bao gồm hệ đào tạo tại chức (nay gọi là hệ vừa làm vừa học), hệ đào tạo từ xa, hệ tự học có hướng dẫn... Bước vào thế kỷ 21, GDĐH có xu hướng đại chúng hóa mạnh mẽ, để đáp ứng yêu cầu tăng hàm lượng tri thức trong mọi sản phẩm và dịch vụ, thỏa mãn nhu cầu của một xã hội học tập suốt đời. Với xu thế đó, GDĐH chính quy sẽ dần co lại, còn GDĐH không chính quy sẽ ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, đào tạo không chính quy sẽ phải phát triển với một chất lượng có thể chấp nhận được.

Trao đổi về việc phân biệt bằng cấp của một số địa phương trong thời gian qua, PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho rằng: “Về luật pháp, các loại bằng cấp đều bình đẳng như nhau. Người sử dụng lao động có quyền tuyển những người đáp ứng được yêu cầu đặt ra, nhưng cần bằng cách thi tuyển, không phân biệt bằng cấp. Hiện nay, các trường đang cố gắng nâng cao chất lượng, thu hẹp khoảng cách chất lượng ở các hình thức đào tạo khác nhau. Việc phân biệt này sẽ là rào cản trong nỗ lực của các trường. Nếu người học tại chức học tốt, có việc làm tốt sẽ khuyến khích người học nỗ lực hơn, đầu vào tốt hơn, đầu ra cũng sẽ cao hơn”.

Tuy nhiên, “tiên trách kỷ, hậu trách nhân”, việc một số tỉnh từ chối hệ đào tạo tại chức khi tuyển dụng GV, là vì họ chưa tin chất lượng của hệ đào tạo này. Đúng như ý kiến của PGS.TS Trần Hữu Tá, Phó chủ tịch Hội Nghiên cứu và Giảng dạy văn học TP.HCM: “Việc giao nhiều chỉ tiêu, nhiều trường được mở tại chức (nhưng lại tùy tiện cắt xén chương trình), quan điểm chỉ coi tại chức là “nồi cơm” của các trường, lại thiếu giám sát chặt chẽ..., nên chất lượng đào tạo tại chức không đảm bảo! Vì thế, giải pháp quan trọng là phải tăng cường giám sát từ việc tuyển sinh đến quá trình đào tạo. Bộ GD&ĐT phải có những quy định, chế tài thật cụ thể, để chấn chỉnh đào tạo tại chức đi đúng quỹ đạo chung của GD”.

Theo GS.TS Phạm Phụ, Chuyên gia cao cấp GDĐH: “Chương trình đào tạo không chính quy hiện nay còn cứng nhắc, không linh hoạt và bổ sung kịp thời những yêu cầu của nhà tuyển dụng. Ngoài ra, thái độ, động cơ, ý thức học tập của một bộ phận người học cũng góp phần làm chất lượng của loại hình đào tạo không chính quy giảm sút”.

Với kinh nghiệm tham gia quản lý GDĐH lâu năm, GS.TSKH Lâm Quang Thiệp cho rằng: “Vấn đề cốt lõi là đào tạo tại chức phải đi đúng hướng. Lẽ ra, cần phải áp dụng một công nghệ khác thì lại dùng công nghệ đào tạo của chính quy, nhưng làm nhẹ đi. Công nghệ đào tạo không chính quy có đặc thù là dùng cho đối tượng tự học là chính. Bởi vậy, cần có hệ thống học liệu tốt, chương trình, tài liệu phù hợp cho đối tượng tự học. Việc đánh giá người học ở hình thức đào tạo này cũng phải khác hệ chính quy, tức là đánh giá đầu ra của từng môn học một cách chặt chẽ”.

Ở góc độ quản lý GD, PGS.TS Bùi Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ GDĐH (Bộ GD&ĐT) cho biết: “Người học tại chức là những người vừa đi làm vừa đi học. Nhưng đặc điểm này đã không được quán triệt khi xây dựng chương trình, cách thức đào tạo. Ưu thế của đối tượng vừa làm vừa học là đã có kinh nghiệm thực tiễn trong nghề, nhưng trong chương trình đào tạo tại chức lại không khai thác được ưu điểm đó. Bên cạnh đó, nhiều trường lại cố tình cắt giảm chương trình quá nhiều, không đáp ứng chuẩn đào tạo. Phương thức tuyển sinh cũng có vấn đề, thầy cô nhiều nơi còn dễ dãi, nương tay với học trò... Các yếu tố này khiến chất lượng đào tạo hệ tại chức bị giảm sút”.

Theo PGS.TS Bùi Anh Tuấn, thời gian tới, Bộ GD&ĐT sẽ có thảo luận và nghiên cứu đánh giá toàn diện, xây dựng những văn bản pháp luật liên quan, trước hết là hoàn thiện quy chế đào tạo, tuyển sinh đối với hệ tại chức. Trong tháng 10, 11/2012, khi Bộ GD&ĐT tổ chức hội nghị tổng kết 3 năm thực hiện Chỉ thị 296 về đổi mới quản lý GDĐH, sẽ bàn cụ thể đến những vấn đề nâng cao chất lượng GD, trong đó có nội dung về đào tạo hệ tại chức. n

LTS: Để các nhà giáo, nhà khoa học GD và bạn đọc quan tâm đến hình thức đào tạo vừa làm vừa học tiếp tục có ý kiến, trao đổi về vấn đề này, Tạp chí Thế Giới Mới xin mở diễn đàn “Giải pháp nào cho hệ đào tạo tại chức?”. Rất mong nhận được sự hưởng ứng tham gia của mọi người. Các ý kiến, bài vở xin gửi về Tạp chíThế Giới Mới, 322 Điện Biên Phủ, Q.10, TP.HCM. Email: thegioimoi@hcm.vnn.vn. 

» Tin mới nhất:

• Xu hướng lựa chọn ngành học đã thay đổi (08/05/2013)
• PHÂN LUỒNG HỌC SINH SAU THCS: Cần xuất phát từ người học và xã hội (04/05/2013)
• Tiến Sĩ TƯỞNG PHI NGỌ - Phó trưởng khoa Lịch sử, Trường ĐH Sư Phạm TP.HCM: Cần đột phá để cứu môn Sử (04/05/2013)
• Vì sao nước Úc thu hút nhiều du học sinh? (04/05/2013)
• Thử đề xuất giải pháp dạy học lịch sử (04/05/2013)

» Các tin khác:

• Ngẫm lại tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về giáo dục (20/08/2012)
• Cần một giải pháp hiệu quả về việc đào tạo, nâng cao nguồn nhân lực y tế vùng ĐBSCL (20/08/2012)
• Hộp thư tuyển sinh (tiếp theo) (20/08/2012)
• Duy Tân “được mùa” trên đấu trường nhan sắc (20/08/2012)
• Đi tìm triết lý giáo dục Việt Nam hiện đại (20/08/2012)
• Tựu trường năm học mới: Giải quyết các vấn đề bức xúc (20/08/2012)
• Duy Tân sáng mãi với lá cờ đầu phong trào thi đua (20/08/2012)
• Thầy giáo mù và lớp học đặc biệt (14/08/2012)
• ĐH Duy Tân - Nhiều ngành nghề cho thí sinh lựa chọn (14/08/2012)
• Chất lượng giáo dục được nâng lên rõ rệt (14/08/2012)